Autorem libretta jest Jan Chęciński, a jego opowieść łączy elementy komedii obyczajowej i dzieła o głębokim przesłaniu patriotycznym.

Dwaj bracia – Stefan i Zbigniew – po powrocie z wojny, by dochować wierności ojczyźnie, składają przysięgę wiecznego kawalerstwa. Postanawiają unikać miłości i poświęcić życie służbie narodowi. Trafiają jednak do dworu Miecznika, gdzie poznają jego córki – Hannę i Jadwigę. Ich uczucie wystawione zostaje na próbę: między bohaterami rodzi się miłość, która prowadzi do wewnętrznego konfliktu między osobistym szczęściem a obowiązkiem wobec ojczyzny.

Pojawia się także barwna galeria postaci drugoplanowych: przebiegły fircyk Damazy, który próbuje zdobyć rękę jednej z panien, dostojna Cześnikowa, rubaszny Maciej czy zabawny sługa Skołuba. Wszyscy razem tworzą pełen humoru i wzruszeń obraz polskiego życia szlacheckiego.

Przesłanie historyczne dzieła jest jednoznaczne: siła rodziny, honor i miłość do ojczyzny to wartości trwalsze niż wojny i podziały. Opera Moniuszki, wystawiana w dniu Święta Niepodległości, staje się żywą lekcją historii i tożsamości narodowej.